كفار بعد از آنكه شرك و جرم را اختيار كردند ، لا بد آن را بهتر از ايمان و عمل صالح دانستند و لازمه آن آتش در آخرت است پس براى آن دو خيريت و حسن اثبات كردند ، در نتيجه در مقابلشان گفته مىشود : بهشت و آنچه در آن است بهتر و نيكوتر از كفر و جرم است ، پس بر ايشان لازم است كه بهشت را بر آتش برگزينند و خلاصه به ايشان گفته مىشود به فرض هم كه طرز فكر شما صحيح باشد ، و در كفر و جرم خيريتى باشد باز بايد از آن دو دست برداريد ، زيرا ايمان و عمل صالح بهتر از آن دو است ، پس على اى حال در اشتباهيد ، بعضى « 1 » ديگر گفته‌اند تفضيل ( بهترى ) در اين گونه موارد از باب تهكم ( مسخره و استهزاء ) است . * ( « وَيَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ وَنُزِّلَ الْمَلائِكَةُ تَنْزِيلًا » ) * ظاهرا ظرف « يوم » به خاطر فعلى تقديرى منصوب شده باشد ، و معنا اين باشد كه به ياد آر روزى را كه چنين و چنان مىشود ، چون كفار روز قيامت نيز ملائكه را مىبينند ، و مراد از اين روز ، روز قيامت است ، به دليل اينكه فرموده * ( « الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمنِ » ) * بعضى از مفسرين در متعلق ظرف مذكور وجوه ديگرى ذكر كرده‌اند كه فايده اى در نقل آنها نديديم . كلمه « تشقق » در اصل « تتشقق » و از باب تفعل ، از ماده « شق » بوده ، كه به معناى قطع است و تشقق به معناى باز شدن است ، و « غمام » نام ابر است ، و اگر ابر را غمام خوانده‌اند ، براى اين است كه آفتاب را مىپوشاند ، زيرا غمام از ماده غم كه به معناى پرده است ، مىباشد . و حرف « باء » در كلمه « بالغمام » يا براى ملابست است ، و آيه را چنين معنا مىدهد كه : « آسمان باز مىشود در حالى كه متلبس به ابر است يعنى آسمانى ابرى است » و يا به معناى « عن » است ، و آيه را چنين معنا مىدهد كه آسمان از ابر باز مىشود ، يعنى از طرف ابر پاره مىشود و يا با خود ابر . و هر چه باشد ظاهر آيه اين است كه روز قيامت آسمان شكافته مىشود ، و ابرهايى هم كه روى آن را پوشانده نيز باز مىشود ، و ملائكه كه ساكنان آسمانند نازل مىشوند ، و كفار ايشان را مىبينند ، پس آيه قريب المعنا با آيه « وَانْشَقَّتِ السَّماءُ فَهِيَ يَوْمَئِذٍ واهِيَةٌ وَالْمَلَكُ عَلى أَرْجائِها » « 2 » مىشود . و بعيد نيست كه اين طرز سخن كنايه باشد از پاره شدن پرده هاى جهلى ، و بروز عالم آسمان - يعنى عالم غيب - ، و بروز سكان آن ، كه همان ملائكه هستند ، و نازل شدن ملائكه به

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 19 ، ص 9 . ( 2 ) آسمان شكافته شد پس آن در امروز سست است و فرشته بر كناره هاى آن است . سوره الحاقه ، آيات ، 16 و 17 .